Bosch Requiem

Memorial Park

MP

Toen schrijfster Désanne van Brederode en ik begonnen na te denken over een nieuw requiem voor November Music, waren we het er al snel over eens dat we het anders wilden doen. Ons werk zou over de de doden en het sterven zelf moeten gaan. Désanne verwoordde dat mooi: “Het gaat me om soorten sterven — anoniem en in eenzaamheid, of in het dieptepunt van een depressie door eigen hand, of verdronken tijdens het vluchten, of dankbaar en bewust, na een lang leven, of vertwijfeld en woedend en bang, omdat iemand lijdt én nog zoveel plannen had.”

Terwijl de prachtige teksten van Désanne één voor één binnen kwamen, moest ik steeds meer denken aan Vergilius’ Aeneas. Hij beschrijft daarin hoe de hoofdpersoon de onderwereld in gaat: ‘Ibant obscuri sola sub nocte per umbram’ (‘Donker, onder eenzame nacht, gingen zij door de schaduw’). De schrijver schetst een prachtig beeld van zijn hiervoor- en namaals: een donker veld , bevolkt door al die dolende gestorven en nog niet geboren zielen. Een soort park bevolkt door herinneringen en beloftes. Zo kwam ik op de titel Memorial Park.

Uit de weelde van gedichten die Désanne schreef, koos ik zes teksten uit die ik op muziek zette. Voor de kenners: hoewel de gedichten de titels dragen van de delen uit de dodenmis, volg ik in Memorial Park niet helemaal de oorspronkelijke volgorde — en laat ik zelfs delen weg. Dat is een vrijheid die ik me permitteerde: de vorm van het requiem was slechts een leidraad voor ons werk.

De verschillende karakters van de gedichten en hun onderwerpen vonden hun weerslag in de muziek: Memorial Park is een werk van heftige contrasten, zowel in de karakters van de delen als in de bezetting — met een barok strijkorkest, een koor en een elektrisch trio kon ik het clair-obscur enorm versterken.

De zes gezongen delen en de drie instrumentale interludes zijn innig met elkaar verknoopt: thema’s, instrumentatie en karakters verwijzen naar elkaar, vervat in één grote cirkel. Aan het eind zijn we eigenlijk weer aan het begin beland — een ‘ewige Wiederkehr des Gleichen.’

Memorial Park, door Nederlands Kamerkoor, Holland Baroque en TEMKO olv Mathieu Romano: première 2 november in Theater aan de Parade, Den Bosch, tijdens November Music. Info en kaarten


Souling voor carillon

_BWC5028

Het carillon is een instrument van de straat. Hoog in hun torens bespelen beiaardiers al eeuwenlang de klokken die voor alle bewoners van de stad hoorbaar zijn.

Aan die straatmuziek dacht ik toen ik Souling componeerde voor Joost van Balkom en Bosch Requiem 2015. Wat voor muziek zou er eeuwen geleden geklonken hebben, in de korte novemberdagen rond Allerheiligen en Allerzielen?

Sinds de vroege Middeleeuwen was het de gewoonte klokken te luiden in de nacht van Allerheiligen: die klanken zouden de arme zielen in het vagevuur vreugde brengen.

Ook met het vagevuur verbonden was de traditie van ‘souling’, waarbij de armen van de stad tijdens Allerzielen door de straten trokken. Zij zongen dan ‘souling songs’ voor het het zielenheil van de doden, in ruil voor ‘soul cakes’ — speciaal voor die gelegenheid gebakken aalmoezen. Voor elk stuk brood aan de armen werd een ziel verlost uit het vuur van de hel.

De langgerekte baslijn in Souling zou zomaar uit dat verre verleden kunnen komen, terwijl je de beweeglijke stem daarboven zou kunnen horen als een onafgebroken litanie.

Première Souling, door Joost van Balkom: 6/11 in de St. Jans-Kathedraal in Den Bosch