Canto ostinato (3): rotonde- versus kruispuntmuziek

335737062-victoria-grosser-stern-grosser-tiergarten-golden-else

Mijn pianowerken, met name die voor vier vleugels, zijn enorm orkestraal. De piano's vormen een orkest, zoals dat verder niet bestaat.Simeon ten Holt


Simeon ten Holt: “Mijn stukken, vooral de latere stukken, de avondvullende pianostukken, zijn ‘work in progress’. Het is iets wat nooit klaar is maar door de uitvoerenden tot iets wordt gemaakt, tot iets wordt uitgekristalliseerd. Het stuk staat er wel en de noten staan er ook wel en je moet je aan de tekst houden, maar je kunt er zelf iets mee doen.

“Het is net als de vrijheid van de mensen, die bestaat uit een verschil: Je hebt een rotondemuziek, mijn muziek is rotonde, maar je hebt ook een kruispuntmuziek. Een kruispuntmuziek met de stoplichten, daar staat een dirigent voor en iedereen speelt zijn nootjes en ziet wat die dirigent dirigeert, zoals op een kruispunt met stoplichten.

“Bij een rotonde is er niet meer een dirigent die ervoor staat, maar dan moet je allemaal op elkaar letten, dan is er een andere regel dan links gaat voor, je moet heel goed op de ander letten, want anders bots je, je moet wachten op die ander die voorrang heeft.

“En dat is met een kruispunt niet, daar sta je stil, ook als er geen verkeer is wat op de dwarsweg ligt, dan moet je gewoon stoppen. En dat is dus een beetje serviel en die serviliteit, die is weg bij mijn muziek. Daar staat ook geen dirigent voor. Dat zijn allemaal mensen die allemaal evenzeer chef zijn. Iedereen is even belangrijk, en dat is het wezenlijke, een sociaal besef een sociaal verschil. Begrijp je, dat is wel degelijk heel wezenlijk.”

Een vertaling van de vier piano’s van Canto ostinato naar orkest maken, is alsof je een tafeldiscussie gaat voeren met zestig man.

Strijkt dat het idee van Canto tegen de haren of is het wel degelijk mogelijk? Ik denk dat het kan, al wordt het een ander soort gesprek. Zoals je een groepsdiscussie moet voorzitten of in kleine groepen moet verdelen (wil je niet in chaos verzanden)—zo moet een orkestratie, met behoud van alle keuzes voor de speler, in banen worden geleid.

Wat me voor ogen staat is dat de beslissingen worden genomen in kleinere of grotere subgroepen binnen het orkest, met een dirigent als discussieleider. Hij houdt het overzicht en neemt macrobeslissingen. Maar hij stuurt altijd op basis van wat hij hoort in het orkest. In de eerste plaats zijn het namelijk de musici die de beslissingen nemen: in de orkestratie laat ik bepaalde beslissingen aan grotere of kleinere groepen musici over, of aan het hele orkest.

Op die manier wil ik het idee van rotondemuziek ook in mijn versie voor orkest behouden.

Ik maak op dit moment een orkestbewerking van Canto ostinato, in opdracht van het Residentie Orkest. Première op 13 en 14 mei 2016 in Rotterdam en Den Haag. Op deze plek doe ik regelmatig verslag van mijn werkproces. En schrijf ik over alles wat me opvalt in Canto.